Türkiye’de çocuk alerji bölümü olan başlıca devlet hastaneleri; İstanbul Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu, Ankara Bilkent, İzmir Dr. Behçet Uz, Bursa, Antalya, Adana, Konya, Kocaeli Şehir Hastaneleri ile Şanlıurfa Eğitim ve Araştırma ve Gaziantep Cengiz Gökçek Çocuk hastaneleridir. Çocukluk dönemi alerjileri, bağışıklık sisteminin dış dünyaya uyum sağlarken verdiği aşırı tepkilerdir. Gelişim çağındaki minik bedenlerin bağışıklık yanıtları yetişkinlerden tamamen bağımsız bir yol izler. Bu yüzden şüpheli reaksiyonların standart muayeneler yerine, sadece bu alana özel tasarlanmış tam donanımlı sağlık merkezlerinde incelenmesi gerekir. Erken aşamada atılan doğru adımlar, gereksiz diyet kısıtlamalarının ve kronik solunum yolu hassasiyetlerinin önüne geçerek çocukların sağlıkla büyümesini güvence altına alır.
İstanbul – SBÜ Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi
İstanbul gibi devasa bir metropolde, her gün binlerce çocuk çok çeşitli sağlık sorunlarıyla hastanelere başvurur. Bu yoğunluğun içinde Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi, özellikle bağışıklık sistemi sorunlarında ve zorlu alerjilerde ailelerin ilk başvuru noktalarından biridir. Çocukların bitmek bilmeyen öksürük krizleri, ciltlerinde beliren ve onları uykularından uyandıran şiddetli kaşıntılar burada büyük bir titizlikle incelenir. Aileler genellikle çocuklarının neye tepki verdiğini bulamamanın çaresizliğiyle polikliniğe gelirler. Hastanede yapılan ve halk arasında “çizme testi” olarak bilinen deri testleri, çocuğun sırtına veya koluna minik damlalar damlatılarak saniyeler içinde uygulanır ve can yakmaz.
Bu merkezde sıklıkla karşılaşılan durumlar şunlardır:
- Tekrarlayan enfeksiyonlar
- Dirençli astım
- Gıda alerjileri
- Egzama
Testler sonucunda elde edilen veriler ışığında, ailenin evde yapması gereken değişiklikler belirlenir ve çocuğun günlük hayatını kısıtlamadan nasıl korunabileceği öğretilir. Ağır alerjik şok riski taşıyan durumlar için ise özel gözlem odaları kullanılır.
Ankara – Bilkent Şehir Hastanesi
Başkentin en büyük sağlık yerleşkesi olan Bilkent Şehir Hastanesi, standart tedavilere yanıt vermeyen, karmaşık ve çözülmesi zor vakalar için bir merkez üssü konumundadır. Bazen bir çocuğun alerjisi o kadar belirsiz belirtilerle ortaya çıkar ki sorunun kaynağını bulmak adeta bir dedektiflik çalışması gerektirir. Hastanenin sahip olduğu gelişmiş hücresel analiz laboratuvarları, hücrelerin en derin yapılarına kadar inerek sorunun temelini bulmayı sağlar. Özellikle çocukluk çağında besin alerjilerinin kesin tanısında çok dikkatli olunması gerekir; çünkü bir çocuğu gereksiz yere sevdiği gıdalardan mahrum bırakmak, onun büyüme ve gelişmesini olumsuz etkiler.
Hastanede kullanılan başlıca tanı araçları şunlardır:
- Besin yükleme testleri
- Bronş provokasyonu
- İleri kan analizleri
- Solunum fonksiyon ölçümleri
Besin yükleme testi, çocuğa şüpheli gıdanın hastane ortamında, çok küçük miktarlarla başlanarak yedirilmesi işlemidir. Bu işlem saatler sürer ve tamamen güvenli bir ortamda yapılır. Çocuğun o gıdayı artık tolere edip edemediği bu sayede kesin olarak anlaşılır.
İzmir – SBÜ Dr. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Ege Bölgesi’nin çocuk sağlığı konusundaki en köklü kurumlarından olan Dr. Behçet Uz Çocuk Hastanesi, yılların getirdiği tecrübeyi modern tıbbın imkanlarıyla birleştirir. Bölgedeki birçok aile için bu hastane, nesiller boyu güvenilen bir yuva gibidir. Çocuk alerjisi biriminin en büyük özelliği, yaşamı tehdit edebilecek ciddi alerjik reaksiyonlara karşı kurulan “Alerji Gözlem Odası” sistemidir. İlaç veya gıda denemeleri yapılırken, çocuğun vücudunun saniyeler içinde aşırı bir tepki (anafilaksi) verme ihtimali her zaman vardır. Ailelerin bu testler sırasındaki endişeleri çok büyüktür. Ancak gözlem odası bu korkuları gidermek için özel olarak tasarlanmıştır.
Acil durumlara karşı bu odada bulunanlar:
- Oksijen sistemleri
- Yaşam bulgusu monitörleri
- Acil durum ilaçları
- Nebulizatör cihazları
Hastanenin ayrıca doğuştan gelen bağışıklık sistemi eksikliklerini erkenden tespit edebilen çok güçlü bir laboratuvar altyapısı vardır. Bu sayede sık sık ağır enfeksiyon geçiren çocukların hayatı, zamanında başlanan koruyucu tedavilerle tamamen değişebilir.
Bursa – Bursa Şehir Hastanesi
Bursa’nın hem yoğun bir sanayi şehri olması hem de çok zengin bir bitki örtüsüne sahip olması, bölgedeki çocukların solunum yollarını fazlasıyla etkilemektedir. Bursa Şehir Hastanesi, bu coğrafi ve çevresel zorlukların üstesinden gelmek için son derece donanımlı bir alerji kliniğine sahiptir. Özellikle astım şüphesi olan çocuklarda solunum yollarının durumunu anlamak için spirometri denilen cihazlar kullanılır. Bu test, çocuklara derin bir nefes alıp bir bilgisayar ekranındaki mumları üfleyerek söndürme oyunu gibi anlatılır. Böylece akciğerlerin kapasitesi ve hava yollarındaki daralmanın boyutu net bir şekilde ölçülür.
Bölgede hastalığı tetikleyen başlıca unsurlar şunlardır:
- Sanayi emisyonları
- Ev tozu akarları
- Çeşitli bitki polenleri
- Hayvan tüyleri
Çocukların sürekli tıkanan burunları, gece tutan öksürük krizleri ve nefes darlığı şikayetleri bu çevresel faktörlerin detaylı analiziyle çözüme kavuşturulur. Doğru tanı konulduktan sonra, çocuğun hayat kalitesini hızla artıran sprey ve buhar tedavilerine geçilir.
Antalya – Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Akdeniz’in sıcak ve nemli iklimi, alerjik reaksiyonların seyrini değiştiren en önemli faktörlerden biridir. Uzun süren yaz ayları, nemin yüksek olması ve yılın çok büyük bir bölümünde polenlerin havada asılı kalması, Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi’ndeki uzmanların günlük pratiğini doğrudan etkiler. Bu bölgede ev tozu akarları yüksek nemi çok sevdikleri için çocuklarda burun tıkanıklığı ve astım atakları çok sık görülür. Hastanede sadece hastalıkların tanısı konmaz, aynı zamanda çocuklara ve ailelere çok ciddi bir eğitim verilir. Astım tedavisinde kullanılan nefes açıcı ilaçların doğru şekilde içe çekilmesi, tedavinin başarısındaki en önemli anahtardır.
Bölgeye özgü sık görülen alerjenler:
- Zeytin poleni
- Çayır polenleri
- Çimen polenleri
- Yabani ot polenleri
Özel eğitim hemşireleri, çocuklara fısfıs şeklindeki ilaçları bir hazne yardımıyla nasıl doğru soluyacaklarını bıkmadan usanmadan öğretirler. İlaç doğru teknikle akciğerlere ulaşmadığında hiçbir işe yaramaz. Bu merkezdeki detaylı eğitim yaklaşımı, çocukların acil servislere başvuru oranını dramatik şekilde düşürmektedir.
Adana – Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Çukurova’nın tarım zenginliği ve yıl boyu süren sıcakları, böcek ve polen alerjilerinin bölgede çok yoğun yaşanmasına sebep olur. Adana Şehir Hastanesi, özellikle arı sokmalarına karşı gelişen ölümcül alerjilerde ve standart ilaçların yetersiz kaldığı çok ağır kurdeşen (ürtiker) vakalarında devreye giren son derece modern bir merkezdir. Çocuğun vücudunda aniden ortaya çıkan, devasa boyutlara ulaşan ve inanılmaz derecede kaşınan kızarıklıklar aileyi büyük bir paniğe sürükler. Hastanede bu durumların tedavisi için klasik alerji şuruplarının çok ötesine geçilir.
Hastanede uygulanan ileri tedaviler şunlardır:
- Biyolojik ajanlar
- Arı zehri aşıları
- Akıllı ilaçlar
- İntravenöz immünglobulinler
Biyolojik ajan denilen akıllı ilaçlar, alerjiyi başlatan sorunlu antikorları vücudun içinde bularak onları etkisiz hale getirir. Yani yangını söndürmek yerine, yangının çıkmasını en baştan engeller. Arı alerjisi olan çocuklarda ise hastane ortamında aylar süren dikkatli bir aşılamayla çocuğun arı zehrine karşı duyarsızlaşması sağlanır.
Konya – Konya Şehir Hastanesi
Geniş ve ferah bir mimariye sahip olan Konya Şehir Hastanesi, çocukların hastane korkusunu yenmeleri için çok rahat bir ortam sunar. Bu merkezde alerjik rinit, yani saman nezlesi şikayetiyle başvuran çocuk sayısında büyük bir yoğunluk vardır. Sürekli akan bir burun, kaşınan gözler ve hapşırma krizleri, bir çocuğun okul başarısını ve gece uykusunu tamamen mahvedebilir. Burun tıkanıklığının tam boyutunu anlamak için çocukların burnundaki hava akımını ölçen özel cihazlar kullanılır. Ancak bu merkezin aileler tarafından en çok ilgi gören yönü, çocukları iğne korkusundan kurtaran aşı yöntemleridir.
Aşı tedavilerinde kullanılan yöntemler:
- Dil altı damlalar
- Cilt altı iğneler
- Dil altı tabletler
İğnesiz uygulanan dil altı aşıları, bağışıklık sistemini eğitmenin en modern yollarından biridir. Aileler, hastanede verilen detaylı eğitimin ardından bu damlaları evde çocuklarının dilinin altına damlatarak süreci kendileri yönetebilirler. Böylece hastaneye sürekli git-gel yapma stresi ortadan kalkar ve çocuk hiç canı yanmadan sağlığına kavuşur.
Şanlıurfa – Şanlıurfa Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Şanlıurfa, Türkiye’nin en yüksek doğum oranına ve dolayısıyla en büyük çocuk nüfusuna sahip illerinden biridir. Bu durum Şanlıurfa Eğitim ve Araştırma Hastanesi’ndeki çocuk alerji bölümünün özellikle bebeklik çağı problemlerinde inanılmaz bir tecrübe kazanmasını sağlamıştır. Henüz birkaç aylık bir bebeğin kakasında kan ve sümüksü yapılar (mukus) görmek anne babalar için son derece korkutucudur. Ancak bu durum genellikle bebeğin bağışıklık sisteminin, annenin yediği bir gıdanın proteinine tepki vermesinden kaynaklanır ve buna alerjik proktokolit denir.
Diyetten en sık çıkarılan besinler şunlardır:
- İnek sütü
- Yumurta
- Kuruyemişler
- Susam
Bu merkezin uzmanları, panik halindeki aileyi sakinleştirerek çok dikkatli bir beslenme planı hazırlar. Kan ve deri testleri bu küçük bebeklerde genellikle sonuç vermediği için, şüpheli besinin annenin diyetinden tamamen çıkarılması ve belirtilerin kaybolmasının ardından bir süre sonra hastane gözetiminde tekrar denenmesi gerekir. Gizli süt proteinlerini bulmak ve diyeti sürdürmek zorlu bir yolculuktur, ancak hastane ekibinin rehberliğiyle bebekler bu süreci sağlıkla atlatır.
Gaziantep – Cengiz Gökçek Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi
Bölgenin referans merkezi olan Gaziantep’teki bu hastane, çevre illerden de yoğun bir hasta kabul etmektedir. Hışıltılı nefes alan bebekler ve vücudunda geçmeyen egzama yaraları olan çocuklar, polikliniğin günlük işleyişinin önemli bir parçasını oluşturur. Ancak bu merkezin tıbbi tedaviler kadar önem verdiği çok kritik bir konu daha vardır; o da ailenin eğitimidir. Doktorlar çok iyi ilaçlar yazabilir, ancak çocuk alerji üreten bir eve dönüyorsa o ilaçların etkisi geçici olacaktır. Bu nedenle ailelerle uzun görüşmeler yapılarak evdeki yaşam alanının nasıl alerjenlerden arındırılacağı tek tek anlatılır.
Eğitimlerde üzerinde durulan ana konular:
- Yatak odası düzeni
- Toz akarı temizliği
- Kriz anı yönetimi
- Pelüş oyuncakların kaldırılması
Evin düzenlenmesi, halıların kaldırılması, yatak örtülerinin yüksek ısıda yıkanması gibi çevresel kontrol yöntemleri uygulanmadan astım veya egzama ile başa çıkmak imkansızdır. Hastanede ayrıca astım belirtilerini taklit edebilen genetik bir hastalık olan kistik fibrozisi ayırt etmek için çocuğun cildindeki terden tuz oranını ölçen testler de güvenle yapılmaktadır.
Kocaeli – Kocaeli Şehir Hastanesi
Marmara Bölgesi’nin yeni ve devasa sağlık tesislerinden biri olan Kocaeli Şehir Hastanesi, özellikle çoklu bölüm işbirlikleri ve ilaç alerjileri konusunda öne çıkmaktadır. Bir çocuğa geçmişte yaşadığı bir döküntü yüzünden yanlışlıkla “alerjik” etiketi yapıştırılması çok sık rastlanan bir sorundur. Çocuğun dosyasına örneğin bir antibiyotik alerjisi olduğu yazıldığında, hayatı boyunca basit enfeksiyonlarda bile çok daha ağır ve yan etkili ilaçlar kullanmak zorunda kalabilir. Gerçekten böyle bir alerji olup olmadığını kanıtlamak hayati önem taşır.
En çok şüphelenilen ve test edilen ilaçlar:
- Penisilin türevleri
- Ağrı kesiciler
- Ateş düşürücüler
- Çeşitli antibiyotikler
Kocaeli’deki merkezde kurulan özel polikliniklerde, şüpheli ilaç çocuğa çok düşük dozlarda cildine uygulanarak veya ağızdan içirilerek test edilir. Bu sayede birçok çocuğun üzerindeki yanlış alerji etiketi kaldırılarak, ihtiyaç anında en doğru ve güvenli ilaçları kullanmalarının önü açılır. Ayrıca doğuştan gelen ağır bağışıklık kusurlarında hastane, diğer üniversite klinikleriyle iletişim halinde kalarak ortak konseyler düzenler ve çocuk için en kusursuz tedavi haritasını çizer.