Süreci herkesin rahatça takip edebilmesi için aşama aşama ve klinik akışa uygun detaylarla hazırladım. İstersen bölüm uzunluklarını kısaltıp web sayfasına uyarlayabilirim.
- Başvuru ve ön hazırlık
Randevu alınır, şikâyetlerin başlangıcı, tetikleyiciler, ailede alerji öyküsü ve ev/okul koşulları (evcil hayvan, küf, toz, sigara dumanı) hakkında kısa bir anket doldurulur. Son 3–6 ayda kullanılan ilaçlar, geçirilmiş enfeksiyonlar, büyüme-gelişme eğrileri ve aşı kartı istenir. Gerekirse randevudan 5–7 gün önce antihistaminiklerin kesilmesi (test planı varsa) hatırlatılır. - İlk muayene ve risk değerlendirmesi
Ayrıntılı öykü ve fizik muayene yapılır; cilt, burun, akciğer ve sindirim sistemi bulguları değerlendirilir. Hangi hastalık grubunun ön planda olduğuna göre (besin alerjisi, ilaç reaksiyonu, astım/alerjik rinit, atopik dermatit, kurdeşen, tekrarlayan enfeksiyonlar vb.) ilk tanısal yol haritası çizilir. Acil risk (anafilaksi öyküsü, büyümede gerilik, sık/şiddetli enfeksiyon) saptanırsa aynı gün eylem planı oluşturulur. - Tanısal testlerin planlanması
– Alerji deri testi (prick): Şüpheli besinler/solunum alerjenleri için; sonuç 15–20 dakikada alınır.
– Kanda özgül IgE ve/veya komponent temelli tanı: Çapraz reaksiyonları ve ağır reaksiyon riskini ayırt etmeye yardımcı olur.
– Solunum fonksiyon testi (spirometri) ve gerektiğinde FeNO: Astım/alerjik rinit değerlendirmesi.
– Yama testi: Geç tip kontakt alerjiler için.
– Oral besin yükleme (çift kör/tek kör açık): Klinik gereklilik ve güvenlik protokolü ile hastane ortamında yapılır.
– İmmün yetmezlik taraması: Tam kan sayımı, immünglobulin düzeyleri (IgG, IgA, IgM, bazen IgE), lenfosit alt grupları, aşı antikor yanıtları, gerektiğinde nörtofil fonksiyon testleri.
– Eşlik eden durumlar için dışkı, idrar, görüntüleme veya gastroenteroloji/dermatoloji/pulmonoloji konsültasyonları planlanabilir. - Ön tanı ve fenotipleme
Test sonuçları ve klinik bulgular birlikte değerlendirilir. Hastalık fenotipi (ör. süt-yumurta alerjisi olan atopik dermatitli bebek; toz akarına duyarlı, egzersizle tetiklenen astımlı okul çocuğu; tekrarlayan sinopulmoner enfeksiyonlı immün yetmezlik şüphesi) tanımlanır. Bu adım, tedavinin kişiselleştirilmesini sağlar. - Çevresel düzenleme ve tetikleyici kontrolü
Ev-okul için uygulanabilir öneriler yazılı verilir: toz akarı azaltma (yıkanabilir yatak kılıfı, haftalık ≥60°C çamaşır), sigara dumanından kaçınma, evcil hayvan yönetimi, mevsimsel polen günlerinde dış ortam planlaması, cilt bakım rutini (atopide nemlendirici protokolü), besin alerjisinde etiket okuma ve çapraz kontaminasyon önlemleri. Aileye eğitim materyali ve kontrol listesi sunulur. - Farmakolojik tedavi başlangıcı
Hedefe yönelik ve yaşa-kiloya göre dozlanan ilaçlar planlanır:
– Alerjik rinit/konjonktivit: İntranazal kortikosteroid, oral/non-sedan antihistaminik, göz damlaları.
– Astım: Basamak yaklaşımıyla inhale kortikosteroid (ICS), gerekirse uzun etkili bronkodilatör eklenmesi; kurtarıcı ilaç eğitimi.
– Atopik dermatit: Düzenli nemlendirici, alevlenmede topikal kortikosteroid/kalsinörin inhibitörü; enfeksiyon varsa tedavisi.
– Ürtiker/anjiyoödem: Antihistaminik titrasyonu; tetikleyici ilaç/gıda kaçınması.
– Anafilaksi riski: Adrenalin oto-enjektör reçetesi ve eğitim (okul-ev için yazılı plan).
– İmmün yetmezlik şüphesi/kanıtı: Proflaktik antibiyotik, aşı planlaması, gerekirse IVIG/SCIG değerlendirmesi. - İmmünoterapi (alerji aşısı) değerlendirmesi
Uygun fenotipte (özellikle toz akarı, polen, arı venomu) cilt/kandaki duyarlanma ve klinik uyum varsa immünoterapi seçeneği sunulur.
– Subkutan (SCIT) protokol: Yükleme fazı ardından idame fazı 3–5 yıl sürer; düzenli klinik takip gerekir.
– Sublingual (SLIT) protokol: Ev kullanımı için damla/tablet; uygunluk ve yan etki takibi anlatılır. Amaç semptom kontrolü ile birlikte uzun dönem hastalık modifikasyonu sağlamaktır. - Besin alerjisinde özel yaklaşımlar
Kesin kaçınma planı, besin yerine geçerler, okul/yuva bilgilendirmesi ve yazılı “anafilaksi eylem planı” verilir. Tıbbi gereklilik ve uygunluk varsa kontrollü koşullarda oral immünoterapi/desensitizasyon programı değerlendirilebilir. Düzenli yeniden değerlendirme ile tolerans gelişimi izlenir; zamanlaması klinik ve test sonuçlarına göre belirlenir. - İlaç alerjileri ve arı venomu
Öyküye göre risk sınıflaması yapılır. Düşük-orta riskte cilt testi ve/veya kontrollü provokasyon uygulanabilir. Arı venomu anafilaksisinde venoma özgül immünoterapi güçlü biçimde önerilir; adrenalin oto-enjektör eğitimi zorunludur. - Primer immün yetmezliklerde ileri yönetim
Olası tanıya göre genişletilmiş laboratuvar ve genetik analizler planlanır. Antikor üretim kusurlarında IVIG/SCIG başlanması, kompleman/ fagositoz/ T-hücre kusurlarında enfeksiyon profilaksileri, canlı aşıların değerlendirilmesi ve gerektiğinde hematoloji ile kök hücre nakli konsültasyonu yapılır. Aileye enfeksiyondan korunma stratejileri ve erken başvuru belirtileri öğretilir. - Eğitim, eylem planları ve yazılı materyaller
Aile ve çocuğa hastalığa özel yazılı eylem planı verilir (astım zona-renkli plan, anafilaksi adım adım kartı, ilaç kullanım şemaları). Okul/öğretmen ve bakıcılar için kısa bilgilendirme mektubu hazırlanır. İnhaler tekniği, nazal sprey uygulaması ve adrenalin oto-enjektör kullanımı uygulamalı gösterilir. - Takip sıklığı ve izlem ölçütleri
– Stabil alerjik rinit/atopik dermatit: 3–6 ayda bir kontrol.
– Astım: Başlangıçta 4–8 haftada yanıt, sonra 3–6 ayda kontrol; semptomsuz dönemde “basamak azaltma” değerlendirmesi.
– İmmünoterapi: Yükleme döneminde sık, idamede 1–3 ayda kontrol.
– İmmün yetmezlik/IVIG: Doz aralığına göre düzenli laboratuvar ve enfeksiyon sıklığı izlemi.
Objektif izlem: Semptom skorları, kurtarıcı ilaç kullanımı, gece uyanmaları, okul devamsızlığı, FEV1/FeNO (astım), cilt skorları (SCORAD/EASI), büyüme parametreleri. - Alevlenme ve acil başvuru kriterleri
Nefes darlığı/ göğüste çekilme, konuşmakta zorlanma, dudak-dilde şişme, yaygın kurdeşen, tekrarlayan kusma-baygınlık, intravenöz sıvı ihtiyacı düşündüren dehidratasyon, 40°C’ye yaklaşan ateşle kötü genel durum, 24–48 saat içinde düzelmeyen ağır egzama alevlenmesi gibi durumlarda acil değerlendirme önerilir. - Çok disiplinli iş birliği
Gerektiğinde pediatrik dermatoloji, gastroenteroloji, pulmonoloji, KBB, diyetisyen, psikoloji/psikiyatri ve okul sağlığı birimleri ile ortak plan yapılır. Besin alerjisinde diyetisyenle büyüme-gelişme takibi ve yeterli makro-mikro besin alımı güvenceye alınır. - Veri güvenliği ve onam
Testler, yükleme/immünoterapi ve genetik incelemeler için bilgilendirilmiş onam alınır. Tüm veriler yürürlükteki mevzuata uygun korunur; aile, rapor ve planlara dijital erişim sağlayabilir.