EOS (Eozinofil) Nedir? Eozinofil (EOS) Yüksekliği ve Düşüklüğü

Eozinofil (EOS), bağışıklık sistemimizin parazitlere karşı savunmasında ve alerjik reaksiyonların yönetiminde görev alan, kemik iliğinde üretilen özelleşmiş bir akyuvar (beyaz kan hücresi) türüdür. Vücudumuzun oluşturduğu doğal hücresel bariyerin temel yapı taşlarındandır.

Bu özel savunma hücreleri, kanda devriye gezerek dokulardaki yabancı organizmaları hızlıca tespit eder. Zararlı parazitleri yok etmek için içlerindeki güçlü enzimleri salgılayarak vücut direncini daima aktif tutarlar.

Hemogram testlerinde karşımıza çıkan EOS değeri, bedendeki hücresel stresin güncel durumunu yansıtır. Kanda ölçülen bu parametre, bağışıklık sisteminin arka planda yürüttüğü amansız mücadelenin en net klinik göstergesidir.

Sağlıklı bir vücut bütünlüğünün korunmasında EOS hücreleri doğrudan kilit rol oynar. Bu beyaz kan hücrelerinin dengeli üretimi, hücresel savunma mekanizmamızın olağan şekilde çalışabilmesi için hayati öneme sahiptir.

Eozinofil (EOS) Nedir ve Bağışıklık Sistemimizde Nasıl Bir Görev Üstlenir?

Bağışıklık sistemimizi devasa ve son derece organize bir savunma ağına benzetirsek, eozinofiller bu ağın özel eğitimli savunma birimleri gibidir. Vücudumuzdaki kan hücrelerinin temel üretim fabrikası olan kemik iliğinde, ana kök hücrelerden farklılaşarak gelişimlerini tamamlarlar. Bu büyüme ve olgunlaşma süreci rastgele veya kontrolsüz gerçekleşmez; vücudumuzun hücresel haberleşme molekülleri olan interlökinler tarafından titizlikle yönetilir. Bu aşamada özellikle İnterlökin-5 adını verdiğimiz haberci protein, eozinofillerin kemik iliğinde çoğalmasını, hayatta kalmasını ve kanda dolaşmaya devam etmesini destekleyen en temel sinyal molekülü olarak işlev görür.

Olgunlaşıp kana karışan eozinofillerin kan damarları içindeki ömrü nispeten kısadır. Yaklaşık sekiz ile on sekiz saat arasında kanda dolaştıktan sonra, dokulardan gelen kimyasal yardım çağrılarını takip ederek solunum yolu, sindirim sistemi ve cilt gibi mukozal yüzeylere veya iç organlara göç ederler. Mikroskop altında incelendiklerinde, içlerinde pembe ve kırmızı renge boyanan minik kesecikler taşıdıkları görülür. Bu keseciklerin içi, vücut savunmasında kullanılan son derece güçlü biyolojik proteinlerle doludur. Vücudumuza giren ve diğer savunma hücrelerinin yutarak yok edemeyeceği kadar büyük olan organizmalara karşı bu maddeleri boşaltarak koruma sağlamaları hedeflenir. Ancak alerjik hastalıklarda olduğu gibi bağışıklık sistemi hedefini şaşırdığında, eozinofiller bu güçlü maddeleri solunum yollarımıza veya cildimize boşaltarak doku hassasiyetine, astım krizlerine veya egzamaya benzer tablolara zemin hazırlayabilirler.

Vücutta eozinofillerin görev almak üzere yoğunlaştığı bazı temel bölgeler şunlardır:

• Solunum yolları mukozası
• Sindirim sistemi duvarı
• Cilt altı dokuları
• Dalak
• Lenf bezleri

Kan Tahlillerinde Eozinofil (EOS) Değerleri Nasıl Yorumlanır ve Normal Sınırları Nelerdir?

Hastanelerde veya sağlık ocaklarında sıklıkla yaptırdığımız tam kan sayımı testlerinde eozinofiller iki farklı sayısal değerle raporlanır. Bunlardan ilki toplam akyuvarlar içindeki yüzdelik oran diğeri ise kanda bir mikrolitre hacmindeki mutlak hücre sayısıdır. Klinik değerlendirme süreçlerinde eozinofil düzeyinin yalnızca yüzdelik orana bakılarak yorumlanması her zaman doğru sonuç vermeyebilir. Bunun temel sebebi, kan tablosunda diğer bağışıklık hücrelerinin sayısı herhangi bir viral enfeksiyon sebebiyle aniden düştüğünde, eozinofillerin gerçek sayısı artmamış olsa bile yüzdelik oranın matematiksel olarak yüksek çıkabilmesidir. Bu nedenle hücresel değerlendirmelerde kanda mikrolitre başına düşen mutlak eozinofil sayısı dikkate alınarak daha sağlıklı bir yol haritası çizilir.

Sağlıklı bir insanda kanda mutlak eozinofil sayısının mikrolitrede sıfır ile beş yüz hücre arasında olması olağan bir bulgu olarak değerlendirilir. Kan sayım cihazları bu hücreleri içerdikleri granüllerin ışığı yansıtma özelliklerine göre diğer hücrelerden ayırır. Eozinofil sayısının laboratuvar testlerinde normalden yüksek veya düşük saptanması durumunda, değerin ne kadar saptığı klinik yaklaşımın temelini oluşturur. Sayının beş yüz ile bin beş yüz arasında olması hafif eozinofili, bin beş yüz ile beş bin arasında olması orta dereceli eozinofili, beş binin üzerinde olması ise ağır eozinofili olarak adlandırılır. Mutlak sayının yüzün altına inmesi durumuna ise eozinopeni denir. Bu referans değerler kişinin genetik yapısına, maruz kaldığı alerjen yoğunluğuna ve eşlik eden diğer sağlık koşullarına göre kişiselleştirilerek yorumlanır.

Kan tahlillerinde hücresel dengeyi anlamak için incelenen değerler şunlardır:

• Mutlak eozinofil sayısı
• Eozinofil yüzdesi
• Toplam akyuvar sayısı
• Mutlak nötrofil sayısı
• Mutlak lenfosit sayısı

Çocuklarda Eozinofil (EOS) Yüksekliği Hangi Alerjik Hastalıkların Belirtisi Olabilir?

Çocukluk çağında eozinofil yüksekliği görüldüğünde araştırılması gereken ilk konulardan biri, çocukların çevresel etkenlere karşı geliştirdiği atopik ve alerjik tepkilerdir. Ev tozu akarları, bahar aylarında havaya karışan polenler, küf mantarları veya evcil hayvan tüyleri gibi çevresel alerjenlere yoğun şekilde maruz kalan alerjik yapılı çocuklarda, bağışıklık sistemi özel bir haberleşme kaskadı başlatır. Bu hücresel sinyalleşme, kemik iliğine daha fazla eozinofil üretmesi yönünde kimyasal uyarılar gönderir ve kanda eozinofil sayısının kontrollü artışına zemin hazırlar.

Özellikle bahar nezlesi olarak bilinen alerjik rinit ve gözlerde kızarıklıkla seyreden alerjik konjonktivit tablolarında kanda genellikle hafif dereceli bir eozinofil artışı izlenir. Bu artışa çoğu zaman burun salgılarındaki hücresel değişiklikler de eşlik edebilir. Astımı olan çocuklarda ise tablo hücresel düzeyde biraz daha farklı işler. Kanda dolaşan eozinofiller doğrudan akciğerlerdeki hava yollarına göç etme eğilimi gösterir. Burada biriktiklerinde salgıladıkları hücresel maddeler bronşların iç yüzeyinde iltihabi bir reaksiyona, doku kalınlaşmasına ve hava yollarının daralmasına katkıda bulunarak astım ataklarının tetiklenmesinde rol oynar.

Cilt bariyerinin yapısal olarak zayıfladığı, şiddetli kaşıntı ve kurulukla karakterize olan atopik dermatit vakalarında da hastalığın alevlenme dönemleri ile eozinofil yüksekliği arasında bir paralellik görülür. Bağışıklık sisteminin cilde yönlendirdiği bu hücreler, kızarıklık ve kaşıntının hücresel zeminini destekler. Eğer astımlı bir çocukta kan eozinofil düzeyi beklenmedik bir şekilde çok yüksek seviyelere ulaşırsa, akciğerde mantar sporlarına karşı gelişen daha derin alerjik tepkilerin varlığı da göz önünde bulundurulabilir.

Eozinofil artışına katkıda bulunabilen yaygın alerjik durumlar şunlardır:

• Alerjik rinit
• Alerjik astım
• Atopik dermatit
• Alerjik konjonktivit
• Besin alerjileri

Eozinofil (EOS) Yüksekliği Sindirim Sisteminde Hangi Sorunlara Yol Açabilir?

Modern yaşam koşullarıyla birlikte alerji kliniklerinde giderek daha sık karşılaşılan ve teşhisi özen gerektiren konulardan biri de sindirim sistemini etkileyen eozinofilik rahatsızlıklardır. Sağlıklı bir insanın yemek borusunda normal şartlar altında eozinofil hücresi bulunması beklenmez. Ancak belirli gıda proteinlerine veya havadan solunan alerjenlere karşı gelişen kronik hücresel tepkiler sonucunda eozinofiller yemek borusu dokusuna doğru göç edip oraya yerleşebilir. Bu hücresel yığılma, yemek borusunun esnekliğini kaybetmesine zemin hazırlayan Eozinofilik Özofajit rahatsızlığının temel mekanizmasını oluşturur.

Bu rahatsızlık farklı yaş gruplarındaki çocuklarda oldukça farklı klinik sinyallerle kendini belli eder. Bebeklerde ve henüz konuşamayan küçük çocuklarda genellikle nedeni anlaşılamayan iştahsızlık, beslenmeyi şiddetle reddetme, inatçı kusma nöbetleri ve beklenen kilo artışının bir türlü sağlanamaması gibi genel belirtiler gözlemlenir. Okul çağı çocuklarında ve ergenlerde ise durum daha hedefe yönelik şikayetlerle ortaya çıkar. Bu çocuklar özellikle katı gıdaları yutarken belirgin bir zorlanma yaşayabilir, yemek yerken göğüs kafesinin arkasında bir takılma veya yanma hissi tarif edebilir ve lokmaları yutabilmek için yemek sırasında çok fazla su içme ihtiyacı duyabilirler. Bu klinik tablo genellikle mide asidinin yemek borusuna kaçmasıyla oluşan sıradan reflü hastalığıyla karışabilir, ancak standart asit baskılayıcı mide koruyucu ilaçlara yeterli yanıt vermemesiyle ondan ayrılır.

Bunun yanı sıra hayatın ilk aylarında, süt çocukluğu döneminde bebeğin dışkısında sümüksü yapı ve ince kan çizgileri görülmesiyle karakterize olan besin proteini ilişkili alerjik bağırsak tepkimelerinde de eozinofillerin mukozadaki varlığı önemli bir rol oynar. Bu durum çoğunlukla anne sütünden geçen inek sütü veya yumurta gibi alerjen proteinlere karşı gelişen geçici bir hücresel tepki olarak değerlendirilebilir.

Sindirim sistemindeki bu hücresel tepkilerin bazı klinik yansımaları şunlardır:

• Yutma güçlüğü
• Göğüste takılma hissi
• İnatçı kusma
• Kilo alımında yavaşlama
• Karın ağrısı
• Dışkıda kan

İlaç Reaksiyonları ve Parazitler Eozinofil (EOS) Seviyesini Nasıl Etkiler?

Bağışıklık sisteminin vücuda dışarıdan alınan bazı kimyasal moleküllere veya canlı organizmalara karşı verdiği hücresel yanıtlar, eozinofil üretimini ciddi oranlarda tetikleme potansiyeline sahiptir. Bazı ilaçlara karşı gelişen ve kullanımın hemen ardından değil haftalar sonra ortaya çıkan gecikmiş tipte bağışıklık reaksiyonları, eozinofil seviyelerini çok yüksek boyutlara taşıyabilir. Özellikle uzun süreli kullanılan epilepsi ilaçları, bazı özel antibiyotik grupları ve spesifik ağrı kesicilerin kullanımına başlandıktan iki ile altı hafta sonra ortaya çıkabilen hücresel sendromlar bu durumun en belirgin örnekleridir. Bu tablo geliştiğinde kanda şiddetli eozinofil yüksekliği saptanır. Hastalarda düşürülemeyen yüksek ateş, tüm vücudu kaplayan yaygın döküntüler, yüzde ödem, lenf bezlerinde şişme ve bazen karaciğer gibi organların fonksiyonlarında dalgalanmalar görülebilir. Bu tür tepkiler, şüpheli ilacın kullanımının hekim kontrolünde durdurulmasını ve yakın tıbbi takip gerektiren hassas süreçlerdir.

Öte yandan eozinofillerin biyolojik görev tanımlarındaki en temel maddelerden biri olan paraziter enfeksiyonlarla mücadele süreci de kan tablosunda belirgin bir eozinofil artışı yaratır. Ancak vücuda giren her parazit türü eozinofil sayısını aynı oranda etkilemez. Sadece bağırsak boşluğunda yaşam döngüsünü sürdüren basit parazitler genellikle kan tablosunda büyük bir dalgalanma yaratmazken, yaşam döngüsünün bir parçası olarak insan dokularının içine giren ve organlar arası göç eden parazitler bağışıklık sistemini güçlü bir şekilde uyarır. Topraktan, az pişmiş etlerden veya hayvanlardan bulaşabilen bazı organizmalar dokularda ilerlerken eozinofil sayısında orta ve şiddetli derecelerde artışa yol açarak vücut savunmasını harekete geçirirler. Ayrıca cildin üst tabakasına yerleşerek yoğun kaşıntıya neden olan uyuz etkeni de benzer şekilde eozinofiller üzerinden hücresel bir savunma yanıtı oluşturabilir.

Eozinofil düzeyini etkileyebilen bazı organizmalar şunlardır:

• Ascaris lumbricoides
• Toxocara türleri
• Kancalı kurtlar
• Trichinella spiralis
• Uyuz etkeni

Açıklanamayan Eozinofil (EOS) Yüksekliği Doğuştan Gelen Bağışıklık Sorunlarını Gösterir mi?

Bir çocukta tespit edilen eozinofil yüksekliği aylar boyunca devam ediyor, yapılan klinik tetkiklerde bilinen yaygın alerjik hastalıklar, paraziter enfeksiyonlar veya ilaç reaksiyonları saptanamıyorsa, hücresel araştırma biraz daha derinleştirilir. Bu noktada bağışıklık sisteminin doğuştan gelen genetik kodlarında yapısal bir farklılık olup olmadığı değerlendirilebilir. Primer immün yetmezlik olarak adlandırılan bu kalıtsal rahatsızlıklar, savunma hücrelerinin gelişim, olgunlaşma veya hücresel iletişim aşamalarında yaşanan aksaklıklardan doğar ve kan tablosuna ısrarcı, açıklanamayan eozinofil yükseklikleri olarak yansıyabilir.

Örneğin laboratuvar testlerinde bağışıklık antikoru olan IgE seviyelerinin olağandışı boyutlara ulaştığı, çocukta tekrarlayan cilt enfeksiyonları, sık geçirilen solunum yolu hastalıkları ve kemik yapısında kırılganlık gibi bulgularla seyreden hücresel sendromlarda bağışıklık sistemi kendi içinde bir iletişim kopukluğu yaşar. Bu kopukluk, kemik iliğine sürekli yanlış sinyaller gönderilmesine ve gereksiz bir eozinofil üretim döngüsüne girilmesine zemin hazırlayabilir. Benzer şekilde yaşamın henüz ilk haftalarında cildin genelinde kızarıklık, soyulma, lenf bezlerinin belirginleşmesi ve hücresel dengesizlikle seyreden daha hassas bağışıklık sistemi durumlarında da kanda olağan dışı eozinofil artışları göze çarpar.

Bunun yanında, hücresel dengeyi bozan bazı genetik varyasyonlarda da kanda eozinofil sayısının çok uzun süreler boyunca yüksek seviyelerde seyrettiği görülebilir. Hücre sayısının ısrarla yüksek kalıp dokuların işleyişine hücresel düzeyde baskı yapmaya başladığı nadir durumlar ise daha detaylı genetik ve moleküler incelemelere ihtiyaç duyar. Bu durumlarda yüksek sayıdaki hücrelerin organ dokularına yerleşip yapısal değişimlere zemin hazırlama ihtimalini en aza indirmek hedeflenir.

Doğuştan gelen bağışıklık analizlerinde incelenen temel bileşenler şunlardır:

• T lenfositleri
• B lenfositleri
• Doğal katil hücreler
• Bağışıklık antikor düzeyleri
• Kompleman proteinleri

Eozinofil (EOS) Düşüklüğü (Eozinopeni) Ne Anlama Gelir ve Neden Ciddiye Alınmalıdır?

Kan tahlili sonuçlarında referans aralığının çok üstüne çıkan değerler genellikle hızlıca dikkat çekerken, değerlerin sıfıra yaklaşması veya belirlenen alt sınırın çok altında kalması bazen gözden kaçabilmektedir. Oysa eozinofil sayısının yüzün, hatta bazı stresli klinik durumlarda otuzun altına inmesi vücudun hücresel savunma dinamiklerinde olağanüstü bir alarm durumu yaşandığının çok önemli bir habercisi olabilir. Eozinofil düşüklüğü izole bir hastalığın kendisinden ziyade, bağışıklık sisteminin tüm kaynaklarını çok daha acil bir tehdide yönlendirdiğini veya bedenin yoğun bir metabolik stres altında olduğunu yansıtır.

Özellikle kana bakterilerin karıştığı ağır akut enfeksiyon durumlarında vücut çok hızlı bir şekilde savunma stratejisini değiştirir. Kanda dolaşan eozinofiller hücresel haberci sinyallerin etkisiyle dakikalar içinde damar dışına, enfeksiyonla mücadelenin yaşandığı dokulara çekilir. Eş zamanlı olarak hücre üretim merkezi olan kemik iliği, bakterilerle savaşmak konusunda öncelikli görevli olan nötrofil hücrelerinin üretimine tüm enerjisini ayırarak eozinofil üretimini geçici bir süreliğine durdurma veya askıya alma eğilimi gösterir. Bu nedenle ağır ateşli enfeksiyon geçiren bireylerin kan tablolarında eozinofil sayısının sıfıra yakın bulunması, hücresel mücadelenin ciddiyeti hakkında hekime fikir veren değerli bir laboratuvar bulgusu olarak değerlendirilir.

Bunun yanı sıra vücutta stres hormonlarının yüksek seviyelerde salgılandığı durumlar eozinofil sayısını dramatik bir şekilde düşürür. Ağır alerjik reaksiyonlarda veya şiddetli nefes darlığı krizlerinde hücresel iltihabı yatıştırmak için uygulanan kortizon içerikli tedaviler, kanda dolaşan eozinofillerin hücresel yaşam döngüsünü hızla kısaltıp sayılarını aşağı çeker. Benzer mekanizmayla, geçirilen büyük cerrahi operasyonlar, ciddi fiziksel travmalar veya yoğun fiziksel ağrı durumlarında vücudun kendi ürettiği kortizol hormonu da eozinofilleri baskılayarak kan sayımında düşüklük tablosunun ortaya çıkmasına büyük oranda katkı sağlar.

Eozinofil düşüklüğünün gözlemlenebileceği durumlar şunlardır:

• Akut bakteriyel enfeksiyonlar
• Ağır fiziksel travmalar
• Büyük cerrahi operasyonlar
• Sistemik kortizon tedavileri
• Yoğun metabolik stres

Çocuklarda Eozinofil (EOS) Anormalliklerinde Hangi Teşhis Yöntemleri Kullanılır?

Çocukluk çağında rastlanan eozinofil yüksekliklerinin temelinde yatan hücresel veya çevresel etkeni belirlemek, kapsamlı ve sabır gerektiren bir süreçtir. Teşhisin güvenilir bir şekilde yapılabilmesi, çocukların gereksiz ilaç kullanımından veya büyümesini etkileyecek yersiz diyet kısıtlamalarından korunması amacıyla kişiye özel, basamaklı klinik algoritmalar tercih edilir. Bu sürecin en temel adımı; çocuğun tıbbi geçmişinin, büyüme eğrisinin, beslenme alışkanlıklarının ve çevresinde potansiyel alerjen barındıran etkenlerin detaylı bir şekilde değerlendirilmesidir.

Çevresel veya gıdasal duyarlılıkların tespitinde ilk aşamada deri prick testi yöntemi kullanılarak hücresel reaksiyonlar ölçülür. Oldukça konforlu olan bu yöntemde çocuğun cilt yüzeyine ev tozu akarı, belirli ağaç polenleri veya şüphelenilen besin proteinlerinin saf sıvı damlaları yerleştirilir. Çok ince, iğne içermeyen plastik aparatlar yardımıyla cildin en üst katmanına çok hafif dokunuşlar yapılarak sıvının bağışıklık hücreleriyle teması sağlanır. Belirli bir süre beklendikten sonra ciltte oluşan hücresel kabarıklıklar milimetrik olarak ölçülür. Gecikmeli tipteki alerjik tepkilerden şüpheleniliyorsa, alerjen maddenin özel bantlarla sırta yapıştırılıp bekletildiği yama testi uygulanabilir. Solunum yolu alerjilerinde veya kronik öksürüğü olan çocuklarda hava yollarının kapasitesini ölçmek için solunum fonksiyon testlerinden yararlanılır. Buna ek olarak hava yollarındaki hücresel iltihabın derecesini acısız bir şekilde saptamak amacıyla soluk havasında ölçülen nitrik oksit gazı değerlerine bakılarak hücresel aktivitenin seviyesi hakkında bilgi alınabilir.

Geleneksel kan testlerine ek olarak günümüzde teşhis sürecine büyük ölçüde katkı sağlayan yenilikçi yöntemlerden biri moleküler alerji testleridir. Bu ileri teknoloji, alerjen maddenin tamamını değil içindeki mikroskobik protein parçalarını ayrı ayrı analiz edebilme imkanı sunar. Böylece çocuğun saptanmış olan duyarlılığının hangi seviyede bir klinik tepki doğurabileceğine dair daha net öngörüler geliştirilebilir. Ancak tüm laboratuvar ve deri testleri hücresel bir tanışıklığı gösterse de teşhisin doğrulanmasında hekim gözetiminde uygulanan besin yükleme testleri büyük önem taşır. Bu klinik uygulamada şüpheli gıda, çok düşük dozlardan başlanarak çocuğa yedirilir ve hücresel tolerans sınırları saatlerce güvenle gözlemlenir.

Teşhis sürecine destek sağlayan klinik testler şunlardır:

• Deri prick testi
• Atopi yama testi
• Solunum fonksiyon testi
• Ekshale nitrik oksit analizi
• Moleküler alerji testi
• Oral besin yükleme testi

Eozinofil (EOS) Kaynaklı Hastalıkların Tedavisinde Hangi Modern Yöntemler Tercih Edilir?

Tıp dünyasındaki hücresel ve moleküler düzeydeki ilerlemeler sayesinde, alerjik ve eozinofilik hastalıkların tedavisinde sadece anlık şikayetleri bastıran geçici çözümler yerine, bağışıklık sisteminin işleyişini daha temelden düzenlemeye yardımcı olan hedefe yönelik tedaviler giderek daha fazla ön plana çıkmaktadır. Geleneksel tedavilerle yaşam kalitesi istenilen seviyeye ulaştırılamayan, sık atak geçiren ve sürekli ilaç kullanımına ihtiyaç duyan bireylerde biyolojik ilaçlar olarak adlandırılan yeni nesil hücresel yaklaşımlardan destek alınabilmektedir.

Bu moleküler tedaviler, laboratuvar koşullarında bağışıklık sisteminin belirli proteinlerine bağlanmak üzere özel olarak tasarlanmış antikorlardan oluşur. Örneğin kanda gereğinden fazla üretilen ve alerjik tepkileri başlatan antikorları serbest dolaşımdayken yakalayıp etkisiz hale getiren ajanlar, alerji hücrelerinin gereksiz yere ortama iltihap maddeleri salmasını engellemeye büyük oranda yardımcı olur. Daha hücresel bir yaklaşımla, kemik iliğinde eozinofillerin üretimi ve kanda hayatta kalması için kritik bir yaşam sinyali olan belirli hormonları hedef alan tedaviler, eozinofil sayısının hızla referans aralıklarına gerilemesine katkı sağlar. Ciltte şiddetli egzama, akciğerlerde dirençli astım atakları veya sindirim sisteminde hücresel tahribat olan durumlarda bu moleküler tedavilerin doku onarımını desteklemesi hedeflenir.

Bunlara ek olarak hastalığın gidişatını hücresel düzeyde değiştirme potansiyeline sahip olan ve bağışıklık sistemine çevresel etkenlere karşı tolerans kazandırmayı amaçlayan aşı tedavisi (immünoterapi) uygulanabilir. Solunum yolu alerjenlerine karşı yoğun hücresel duyarlılığı olan çocuklarda, söz konusu alerjen maddeler çok düşük ve güvenli dozlarda cilt altı uygulamalar veya dil altı formlarla vücuda tanıtılır. Yıllara yayılan bu kademeli uygulama sayesinde, bağışıklık sisteminin eozinofilleri harekete geçiren savunma refleksini sakinleştirmesi ve bu maddelere karşı koruyucu bir hücresel hafıza geliştirmesi desteklenir. Böylelikle vücudun doğayla daha uyumlu bir bağışıklık profiline kavuşmasına zemin hazırlanır.

Günümüzde başvurulan hücresel düzeydeki tedavi yaklaşımları şunlardır:

• Anti-IgE biyolojik antikor tedavileri
• Eozinofil azaltıcı moleküler ajanlar
• Hücresel reseptör blokerleri
• Cilt altı alerjen immünoterapisi
• Dil altı alerjen immünoterapisi

Eozinofil (EOS) Hastalıklarında ve Besin Alerjilerinde Doğru Beslenme Yönetimi Nasıl Olmalıdır?

Çocuklarda saptanan eozinofil kaynaklı sindirim sistemi hastalıklarında veya hücresel besin alerjilerinde uygulanan diyet yönetiminin temel hareket noktası, çocuğun bedensel ve zihinsel gelişim potansiyelini sekteye uğratmadan, onu alerjen etkenlerden güvenilir şekilde uzak tutmaktır. Klinik pratiğe yansımayan sadece hafif bir laboratuvar pozitifliğine dayanılarak çocuğun günlük beslenmesinden süt, yumurta, kuruyemiş, tahıl gibi büyüme için elzem olan besin gruplarının hızlıca ve toptan çıkarılması modern hücresel yaklaşımlarda desteklenmeyen bir durumdur. Bu tarz gereğinden geniş kısıtlamalar çocuklarda kalsiyum eksikliğine, kas kütlesinde yetersizliğe ve boy gelişiminde yavaşlamalara yol açabilecek metabolik bir boşluk yaratabilir.

Beslenme planı oluşturulurken, yapılan hücresel analizlerin ve özellikle klinik gözlem altında gerçekleştirilen besin tolerans testlerinin sonuçlarına dayanılarak sadece dokularda gerçekten hücresel tepki yaratan gıdaların sınırlandırılması hedeflenir. Eğer henüz emzirme dönemindeki bir bebekte alerji tespit edilmişse, anne sütünün korunması temel amaç olduğu için annenin diyetinde bazı düzenlemelere gidilebilir. Ancak süt ürünleri annenin günlük tüketiminden çıkarıldığında, kemik ve diş sağlığının korunması adına kalsiyum minerali ve D vitamini dengesinin dışarıdan desteklenmesi büyük önem taşır. Hücresel duyarlılık nedeniyle standart bebek maması kullanamayan bebeklerde ise beslenme süreci; proteinlerin bağışıklık sistemi tarafından tanınamayacak kadar küçük parçalara hidrolize edildiği veya doğrudan yapı taşlarından oluşan özel hücresel mamalarla sürdürülebilir.

Beslenme düzenlemelerinin yanı sıra eozinofilik mukozal hastalıklarda, organ yüzeyindeki hücresel iltihabı hafifletebilmek amacıyla solunum yoluyla kullanılan bazı tedavilerin özel karışımlarla kıvamlı hale getirilerek yutulması ve böylece doğrudan ilgili bölgede yüzey teması sağlaması desteklenebilir. Besinlere, böcek ısırıklarına veya çevresel proteinlere karşı çok hızlı ve şiddetli sistemik tepki gösterme potansiyeli bulunan hastalar için ise acil müdahale süreçlerini yönetmek çok kritiktir. Bu doğrultuda ailelere ve çocuğun çevresindeki yetişkinlere adrenalin oto-enjektör cihazlarının ne zaman ve nasıl uygulanacağı konusunda detaylı bilgilendirmeler yapılarak güvenli bir takip ortamı oluşturulması hedeflenir.

Beslenme planlamasında ve klinik güvenlikte dikkat edilen hususlar şunlardır:

• Sadece hücresel tepki yaratan besinlerin kısıtlanması
• Kısıtlı diyet yapan annelerde kalsiyum dengesinin korunması
• Proteinleri küçültülmüş özel mamaların kullanımı
• Amino asit temelli beslenme solüsyonları
• Acil müdahale eylem planlarının hazırlanması
• Adrenalin oto-enjektör uygulama eğitimleri

Uzm. Dr. Ali Demirhan

Uzm. Dr. Ali Demirhan, 2008 yılında İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nden mezun olmuş, ardından Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği’nde ihtisasını tamamlamıştır. 2014–2018 yılları arasında aynı hastanede çocuk sağlığı uzmanı olarak görev yapmış, 2021 yılında Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk İmmünolojisi ve Alerjisi yan dal uzmanlık eğitimini tamamlayarak çocuk alerjisi ve bağışıklık sistemi hastalıkları alanında uzmanlaşmıştır.

Dr. Demirhan, çocuklarda alerjik hastalıklar, astım, bağışıklık sistemi yetmezlikleri ve kronik solunum yolu problemleri üzerine yoğunlaşmaktadır. Tedavi yaklaşımında her çocuğun bağışıklık sistemini bireysel farklılıklarıyla değerlendirir; alerjik nedenleri hedefleyen, bilimsel temelli ve kişiye özel tedavi protokolleri uygular. Alerji testleri, immünoterapi (alerji aşısı) ve ameliyatsız solunum tedavilerinde modern yöntemleri benimsemektedir.

Halen Mersin’deki özel kliniğinde hasta kabul eden Uzm. Dr. Ali Demirhan, çocuklarda besin ve polen alerjileri, astım, atopik dermatit, ürtiker, bağışıklık yetmezliği ve kronik öksürük gibi durumların tanı ve tedavisinde kapsamlı çözümler sunmakta; çocuk sağlığını koruyucu, güvenli ve bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır.